Θερινό ηλιοστάσιο

[[ δάμ-ων ]]

Από το εαρινό ισημερινό σημείο, όπου ο Ήλιος βρίσκεται στις 21 Μαρτίου, και μετά ο Ήλιος φαίνεται να σκαρφαλώνει όλο και πιο πάνω στο βόρειο ημισφαίριο του ουρανού. Οι μέρες μεγαλώνουν, οι νύχτες μικραίνουν και ο καιρός γίνεται όλο και πιο θερμός. Περίπου τρεις μήνες αργότερα, στις 22 Ιουνίου, ο Ήλιος φτάνει στο βορειότερο σημείο της εκλειπτικής από το οποίο θα αρχίσει πλέον να κατέρχεται, «τρεπόμενος» και πάλι προς τον ισημερινό. Το σημείο αυτό, στις 22 Ιουνίου, ονομάζεται θερινό τροπικό σημείο ή απλά θερινή τροπή, επειδή ο Ήλιος τρέπεται και πάλι προς τον ισημερινό, και από την ημέρα αυτή αρχίζει το καλοκαίρι. Επειδή μάλιστα για μερικές ημέρες πριν και μετά τη θερινή τροπή ο ήλιος φαίνεται να αργοστέκεται πάνω στην εκλειπτική σαν να είναι έτοιμος να σταματήσει, το θερινό τροπικό σημείο ονομάζεται επίσης και θερινό ηλιοστάσιο. Μετά τη θερινή τροπή, ο Ήλιος συνεχίζει να κατεβαίνει προς το Νότο, και στις 23 Σεπτεμβρίου φτάνει στο φθινοπωρινό ισημερινό σημείο, οπότε, όπως και στο εαρινό ισημερινό σημείο, έχουμε ίση μέρα και νύχτα: ισημερία. Αστρονομικά, Θερινό Ηλιοστάσιο ή Θερινή Τροπή λέγεται το σημείο που βρίσκεται ο Ήλιος γύρω στις 22 Ιουνίου κάθε χρόνου, όπου έχει τη μεγαλύτερη απόκλιση του: 23 27'. (γύρω στις 22 Δεκεμβρίου έχουμε το Χειμερινό Ηλιοστάσιο). Όταν ο Ήλιος βρίσκεται στα Ηλιοστάσια φαίνεται σα να έχει σταθερή θέση ως προς την απόκλισή του. Εκεί οφείλεται το όνομα «ηλιοστάσιο». Η ευθεία που ενώνει τα δύο ηλιοστάσια λέγεται γραμμή των τροπών και είναι κάθετη στη γραμμή των ισημεριών.

Το θερινό ηλιοστάσιο για τον εσωτερισμό, συμβολίζει τον πλήρη αποχωρισμό της ψυχής από το σκοτάδι και την είσοδό της στο διαρκές φως. Η ψυχή αποχωρίζεται από το σκοτάδι όταν αποβάλει τα πάθη και ελευθερώνεται από τα δεσμά της ύλης. Τότε αποκτά την τέλεια αθανασία. Η περίοδος από το Θερινό Ηλιοστάσιο μέχρι την Φθινοπωρινή Ισημερία συμβολίζει την εποχή που οι κάτοχοι της Γνώσης, οι μύστες, αφού απέβαλαν οριστικά το σκοτάδι από τη ζωή τους και ζουν στο παντοτινό φως, θέτουν τον εαυτό τους στην υπηρεσία των πολλών, για να βοηθήσουν κάποιους, τους πιο ώριμους, να συναντήσουν πιο γρήγορα το φως. Γι’ αυτούς δεν υπάρχουν πιά σκοτεινές νύχτες της ψυχής. Υπάρχουν μόνο ολόφωτες ημέρες, ημέρες προσφοράς και υπηρεσίας. Είναι η εποχή της συγκομιδής των καρπών προσπάθειας πολλών ενσαρκώσεων και κατάθεσης μεγάλου μόχθου και οδύνης στις αλλεπάλληλες αυτές ενσαρκώσεις. Οι ψυχές που δεν έχουν φτάσει στην κατάσταση να αντικρίσουν το παντοτινό φως, αλλά βαδίζουν τον κακοτράχαλο δρόμο της εξέλιξής τους, στο διάστημα του καλοκαιριού, που σηματοδοτείται από το Θερινό Ηλιοστάσιο, συλλέγουν τους καρπούς της προσπάθειάς τους, με τρόπο ανάλογο προς τους γεωργούς που συγκεντρώνουν τους καρπούς που τους δίνει η Γη ως αποτέλεσμα του μόχθου τους από την καλλιέργειά της. Ευχόμαστε ο Πνευματικός Ήλιος να σας χαρίζει περισσότερο φως και να σας φωτίζει τα πνευματικά σας βήματα και η μητέρα Γη όλα τα υλικά αγαθά, που είναι αναγκαία για την πνευματική σας ανέλιξη.

Διάφορα έθιμα έχουν συνδεθεί στη πορεία του χρόνου με την ημέρα αυτή. Για παράδειγμα, κατάλοιπο των προχριστιανικών εθίμων για το θερινό ηλιοστάσιο την 22 Ιουνίου, η εορτή του Αγίου Ιωάννη του Προδρόμου στις 24 Ιουνίου συνοδεύεται παραδοσιακά από τις φωτιές του Αϊ-Γιάννη και το έθιμο του Κλήδονα. Ο Κλήδονας είναι ένα έθιμο με καταγωγή στην αρχαία εποχή, που επικρατούσε η «κλήδονα». Κλήδονας σημαίνει πράξεις ή λέξεις τυχαίες και ασυνάρτητες, που ακούγονταν κατά τη διάρκεια μαντικών τελετών και στις οποίες αποδίδονταν προφητική σημασία. Στη νεοελληνική αντίληψη το έθιμο αυτό εξελίχθηκε σε μια όμορφη και ενδιαφέρουσα ιεροτελεστία, περισώζοντας τους ερωτικούς χρησμούς. Ο Κλήδονας ζωντανεύει τη μέρα του Άι-Γιαννιού, στις 24 Ιουνίου, που συμπίπτει με τη θερινή τροπή του Ήλιου. Γι' αυτό η γιορτή αυτή ονομάζεται «του Αϊ-Γιαννιού του Λιτροπιού», ή «Αλιτροπιού». Αυτήν την ημέρα πιστεύει ο λαός ότι ο ήλιος «τρέμει και γυρίζει και είναι θαμπερός».

"Κ Λ Η Δ Ο Ν Α Σ"

Ο Κλήδονας είναι ένα πολύ παλιό έθιμο και το συναντάμε σε πολλά μέρη της Ελλάδας.

Το έθιμο αυτό του Κλήδονα, αποτελεί μέρος της πλούσιας παράδοσης της πολιτικής μας κληρονομιάς και αναβιώνει στις διάφορες περιοχής του τόπου μας στις 23 και 24 Ιουνίου με αφορμή το θερινό ηλιοστάσιο. Ο Κλήδονας ήταν ένα είδος λαϊκής (παιγνιώδους) μαντείας που ανοιγότανε στη γιορτή του Άη Γιαννιού. Η λέξη Κλήδονας είναι πανάρχαια (Ιωνική λέξη) και σημαίνει τον ήχο που προαναγγέλλει το μέλλον, σαν ένα είδος προφητείας με λόγια που έχουν προφητική σημασία. Όμως, το έθιμο του Κλήδονα , όπως μας το μάθανε οι γονείς μας και το αναβιώνουμε και σήμερα, συνδέεται βέβαια με την αρχαία μαντική κληδόνα αλλά δεν έχει, αλλά έχει τον χαρακτήρα της μαντικής γενικά. Έχει περιοριστεί μόνο σε ερωτικούς χρησμούς.

Την παραμονή του Αγιαννιού ( 24 Ιουνίου) τα αγόρια της γειτονιάς ανάβανε στα σταυροδρόμια φωτιές (τις μπουμπούνες) μόλις σουρούπωνε. Για προσανάμματα χρησιμοποιούσαν τα Μαγιάτικα στεφάνια που έφερναν οι κοπέλες. Πάνω από τις φωτιές πηδούσαν όλοι, αγόρια και κορίτσια και παντρεμένες. Λέγανε πως αν πηδούσες τρείς φορές ήταν καλό για την υγεία σου.

Αμέσως μετά, οι κοπέλες έπαιρναν τα σταμνιά (πήλινα μικρά δοχεία νερού) και πήγαιναν στη βρύση ή το πηγάδι να γεμίσουν νερό και να το φέρουν στο προκαθορισμένο σπίτι, όπου είχαν προετοιμάσει το ειδικό χάλκινο δοχείο (την μπακίρα) για να το ρίξουν μέσα. Το νερό αυτό το λέμε "αμίλητο" γιατί κατά την μετάβαση των κοριτσιών στην βρύση και την επιστροφή, δεν έπρεπε να μιλήσουν, παρά τα έντονα πειράγματα από τα αγόρια. Αν κάποια υπέκυπτε και μιλούσε, έπρεπε να χύσει το νερό και να πάει να το ξαναγεμίσει.

Στην μπακίρα με το αμίλητο νερό, έβαζε κάθε κοπέλα το ριζικάρι της (μικρή ανθοδέσμη) που είχε προετοιμάσει και για να το ξεχωρίζει από τα άλλα, έδενε ένα σημάδι που ήταν δακτυλίδι ή σκουλαρίκι, χάνδρα κ.α. Μετά η μπακίρα σκεπαζόταν με κόκκινο πανί, το οποίο έδεναν με σκοινί και κλείδωναν με κλειδαριά. Όλες μαζί λέγανε το δίστιχο : "Κλειδώνουμε τον κλήδονα με τ΄ Αγιαννιού την χάρη κι όποια έχει καλό ριζικό, να δώσει να τον πάρει". Κάθε ριζικάρι μελετιέται από την κοπέλα στο όνομα ορισμένου προσώπου (που θα ήθελε π.χ. να παντρευτεί). Ο κλήδονας τοποθετείται κάτω από μια τριανταφυλλιά σε ύπαιθρο για να τον βλέπουν τη νύχτα τα άστρα. Την επομένη το πρωί, το παίρνουν μέσα στο σπίτι πριν τον δει ο ήλιος.

Ανήμερα του Αϊ-Γιαννιού, μετά τη θεία λειτουργία ή το απόγευμα συνήθως, συγκεντρώνονταν τα κορίτσια γύρω από τον κλήδονα και τον άνοιγαν τραγουδώντας: "Ανοίξατε τον κλήδονα να βγει η χαριτωμένη κι όπου πάει να σταθεί, να είναι κερδισμένη".

Δυο παιδιά, ένα αγόρι κι ένα κορίτσι που ζουν και οι δυο γονείς τους, βγάζουν ένα-ένα τα ριζικάρια από τον κλήδονα. Για κάθε ριζικάρι απαγγέλλεται και ένα δίστιχο (κότημα), το οποίο θεωρείται ως χρησμός σχετικά με το πρόσωπο στο όνομα του οποίου μελετήθηκε το ριζικάρι που βγήκε. Το περιεχόμενο των δίστιχων, περιστρέφεται σχεδόν πάντοτε στο ζήτημα της τύχης, αν δηλαδή θα παντρευτεί νωρίς, αν την αγαπούν ή την μισούν, ή την περιπαίζουν, κ.τ.λ. "Το κυπαρίσσι το ψηλό, το μεσιανό κλωνάρι, το κοντογειτονόπουλο γυρεύει να σε πάρει". Πολλές φορές επαναλαμβάνονταν η διαδικασία εξαγωγής των ριζικαριών και την τρίτη φορά απαγγέλλονταν σκωπτικά δίστιχα. "Σαν μαθ΄ ο σκύλος γράμματα και η γάτα να διαβάζει, τότε και συ θα παντρευτείς να κάνει ο κόσμος χάζι".

Θα κλείσουμε αυτό το αφιέρωμα στον Κλήδονα με τους στίχους του Λευτέρη Παπαδόπουλου από το ωραίο τραγούδι, το οποίο όλοι έχουμε τραγουδήσει:

Σάββατο κι απόβραδο και ασετυλίνη

στην Αριστοτέλους που γερνάς

έβγαζ' απ' τη τσέπη μου φλούδες μανταρίνι

σου 'ριχνα στα μάτια να πονάς.

Παίζαν οι μικρότεροι κλέφτες κι αστυνόμους

κι ήταν αρχηγός η Αργυρώ

και φωτιές ανάβανε στους απάνω δρόμους

τ' Άη Γιάννη θα 'τανε θαρρώ.

Βγάζανε τα δίκοχα οι παλιοί φαντάροι

γέμιζε η πλατεία από παιδιά

κι ήταν ένα πράσινο, πράσινο φεγγάρι

να σου μαχαιρώνει την καρδιά ...