Δεν αποτελεί καθόλου υπερβολή ότι ο Δημόκριτος θεωρείται από τους σημαντικότερους εκπροσώπους της ανθρώπινης σκέψης. Το έργο του αρχικά αμφισβητήθηκε, ωστόσο, η πορεία των αιώνων δικαίωσε τις Δημοκρίτειες αντιλήψεις με τη σύγχρονη πειραματική επιστήμη.Η ατομική του θεωρία έμελλε να προκαλέσει αντιπαραθέσεις ανάμεσα στον Ισαάκ Νεύτωνα και τον Λάιπνιτς σχετικά με το κενό του χώρου. Τα άτομα ήταν πλέον ένα γεγονός επιστημονικά αποδεδειγμένο. Άρα, ο πρώτος σοφός που μίλησε για τα άτομα ήταν ο Δημόκριτος. Παράλληλα, η αιτιοκρατία ήταν απόρροια της ατομικής θεωρίας, ένα γεγονός που παραμένει μέχρι σήμερα αμφιλεγόμενο θέμα μεταξύ των επιστημόνων.
Ο Philip Stokes, στο περίφημο έργο του «Οι 100 σημαντικότεροι στοχαστές» (εκδ. Φυτράκη) γράφει μεταξύ άλλων: «Σύμφωνα με τον Δημόκριτο η θεμελιώδης φύση του σύμπαντος αποτελείται από αδιαίρετα άτομα σε διαρκή κίνηση που ταξιδεύουν σε ένα απέραντο κενό. Τα υλικά αντικείμενα είναι προσωρινές αλληλουχίες αυτών των ατόμων και κατασκευάζονται ή καταστρέφονται, καθώς τα άτομα ενώνονται και διασκορπίζονται ανάλογα με τις φυσικές δυνάμεις, ενώ τα ίδια τα άτομα είναι αιώνια και ακατάλυτα».
Περισσότερα >> ΣΗΜΕΡΙΝΗ
3 σχόλια:
Το μερίδιο της πατρικής περιουσίας (100 τάλαντα, ποσό τεράστιο), ο Δημόκριτος το δαπάνησε σε μακρά ταξίδια, για να ικανοποιήσει την επιστημονική του περιέργεια. Επεσκέφθη, ανάμεσα στις άλλες χώρες, την Αίγυπτο, τη Βαβυλωνία, την Αραβία, την Αιθιοπία. Έμεινε αρκετό χρονικό διάστημα στην Αθήνα, όπου μάλιστα άκουσε το Σωκράτη να συζητά, δίχως όμως να έλθει σε γνωριμία με αυτόν. Δεν ήταν καθόλου φιλόδοξος και προτιμούσε το «λάθε βιώσας». Λέγει ο ίδιο. «Ήλθον γαρ, φησίν, εις Αθήνας και ου τις με έγνωκεν». Επέστρεψε στα Άβδηρα, όπου έζησε βίο ερημίτη, συγγράφοντας, ερευνώντας και διδάσκοντας. Ήταν τόσο δυνατός ο έρωτάς του στην επιστημονική έρευνα, ώστε έλεγε ότι προτιμούσε να βρει μια «αιτιολογία» (δηλαδή την επιστημονική εξήγηση ενός φαινομένου), παρά να του δινόταν ο θρόνος του βασιλείου της Περσίας.
Τα συγγράμματά του τα έγραψε στην ιωνική διάλεκτο, και περιλαμβάνουν όλους τους κλάδους της ανθρώπινης γνώσης: μαθηματικά, φυσική, ιατρική, γεωπονία, ηθική, ποίηση, μουσική, ζωγραφική, γραμματική, αισθητική, φωνητική και πολεμική τέχνη. Ο Δημόκριτος υπεστήριξε ότι το «ον» (το σύμπαν), είναι μεν αιώνιο, αναλλοίωτο και άφθαρτο, ωστόσο δεν είναι «απλούν» όπως πίστευαν οι Ελεάτες φιλόσοφοι, αλλά «πολλαπλούν». Αφού, κατά τον Δημόκριτο, το ον είναι πολλαπλούν, σύγκειται δηλαδή από απειροελάχιστα τεμάχια ύλης (τα άτομα) που είναι αιώνια, άφθαρτα, αναλλοίωτα και αδιάσπαστα, πρέπει αναγκαστικά αυτά να έλθουν σε σχέση προς άλληλα, για να γεννηθεί εκείνο που ονομάζουμε κίνηση.
Πάντως, ένα από τα γνωρίσματα του Δημόκριτου που δεν αμφισβητείται, είναι ότι γελούσε πολύ, και κάθε στιγμή, βλέποντας πόσο μηδαμινά και αστεία ήταν όλα τα σοβαρά και σπουδαία των ανθρώπων, μπροστά στο μεγαλείο του Κόσμου. Γι’ αυτό και ονομάσθηκε «Γελασίνος».
Γνωσιοθεωρία
Όπως νωρίτερα ο Παρμενίδης και ο Ηράκλειτος, έτσι και ο Δημόκριτος εκφράζει επιφυλάξεις έναντι της αίσθησης και της αξιοπιστίας της. Συγκεκριμένα για τον Δημόκριτο «υπάρχουν δύο μορφές γνώσης, μια γνήσια και μια σκοτεινή. Στη σκοτεινή ανήκουν όλα τούτα: όραση, ακοή, όσφρηση, γεύση, αφή. Η άλλη η γνήσια είναι διαφορετική ...;».
Με αφορμή την παρατήρηση ότι ένα και το αυτό αντικείμενο δημιουργεί διαφορετικές αισθητηριακές εντυπώσεις σε διαφορετικούς ανθρώπους, ο Δημόκριτος θεωρεί την αίσθηση αποτέλεσμα αλληλεπίδρασης αντικειμένου και αισθητηριακού μηχανισμού του κάθε ανθρώπου και άρα συμβατική, επιφανειακή και ανίκανη να εισχωρήσει στο βάθος και στην ουσία των πραγμάτων. Το με ποιο τρόπο λειτουργεί αυτή η αλληλεπίδραση στις επιμέρους αισθήσεις δεν είναι σαφές. Σύμφωνα ωστόσο με κάποιες ενδείξεις, η αίσθηση παράγεται μέσω της συνάντησης ατόμων που απορρέουν από τα υλικά σώματα και από τα αισθητήρια όργανα.
Η γνήσια γνώση αντίθετα, κατά τον Δημόκριτο, δεν εξαρτάται από την αίσθηση, αλλά βασίζεται στη νόηση. Ακόμη και η νόηση, ωστόσο, περιγράφεται ως κάτι ανάλογο της αίσθησης και ανάγεται σε κινήσεις των ατόμων της ψυχής (η οποία επίσης αποτελείται από άτομα). Η νόηση έχει πάντως την ικανότητα να διεισδύει στις πιο «λεπτές» και δυσδιάκριτες περιοχές της πραγματικότητας, για τις οποίες δεν μπορούμε να έχουμε κανένα αισθητηριακό δεδομένο: τα άτομα και το κενό
Ηθική
Σε αντίθεση με ότι συμβαίνει στα νεώτερα χρόνια, όπου η ηθική εκλαμβάνεται συνήθως ως ένα σύνολο κανόνων που μας επιβάλλονται καθορίζοντας δεσμευτικά τις πράξεις μας και τη στάση μας έναντι των άλλων ανθρώπων, στη δημοκρίτεια σκέψη η ηθική αποβλέπει κυρίως στην ευτυχία (ευδαιμονία) του κάθε ανθρώπου. Ο σκοπός αυτός ενυπάρχει στη ζωή κάθε ανθρώπου και εκφράζεται από τον Δημόκριτο με την έννοια της ευθυμίας.
«Οι άνθρωποι αποκτούν την ευθυμία με τη μετρημένη ευχαρίστηση και ζώντας με μέτρο. Η έλλειψη και η υπερβολή αντίθετα τείνουν να μεταστρέφονται και να προκαλούν στην ψυχή μεγάλες ταραχές. Οι ψυχές που κινούνται από μεγάλες αντιθέσεις δεν είναι ούτε ευσταθείς ούτε εύθυμες.»(DK 68B191)
Σύμφωνα λοιπόν με το Δημόκριτο η ευτυχία αποκτιέται μέσα σε μια διαβίωση που βασίζεται στο μέτρο. Πρόκειται στην ουσία για μια ισορροπημένη κατάσταση μετρημένης διαβίωσης, που παίρνει υπόψη τις ικανότητες του καθενός. Στην ουσία ο Δημόκριτος εκφράζει φιλοσοφικά το περίφημο αίτημα διαβίωσης σύμφωνα με το «μέτρον άριστον», προετοιμάζοντας συγχρόνως την αριστοτελική ηθική της «μεσότητας».
Πολλές πληροφορίες για τη σκέψη του θα βρείτε στο: http://www.tetraktys.org/subchoises/ellinousia/arthra/dimokritos.htm
Μερικά αποφθέγματα του Δημόκριτου, που δείχνουν τη σοφία του:
● Ο ΚΟΣΜΟΣ ΕΙΝΑΙ ΘΕΑΤΡΙΚΗ ΣΚΗΝΗ ΚΑΙ Η ΖΩΗ ΠΕΡΑΣΜΑ ΑΠ' ΑΥΤΗ. ΗΛΘΕΣ, ΕΙΔΕΣ ΚΑΙ ΑΠΗΛΘΕΣ ● ΥΠΑΡΧΟΥΝ ΑΠΕΙΡΟΙ ΚΟΣΜΟΙ ΓΕΝΝΗΤΟΙ ΚΑΙ ΦΘΑΡΤΟΙ ● ΤΕΛΙΚΟΣ ΣΚΟΠΟΣ ΕΙΝΑΙ Η ΕΥΘΥΜΙΑ ΠΟΥ ΣΗΜΑΙΝΕΙ ΨΥΧΙΚΗ ΓΑΛΗΝΗ ΚΑΙ ΣΤΑΘΕΡΟΤΗΤΑ
● ΤΙΠΟΤΕ ΔΕ ΓΝΩΡΙΖΟΥΜΕ ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΑ ΓΙΑΤΙ Η ΑΛΗΘΕΙΑ ΕΙΝΑΙ ΣΤΟΝ ΒΥΘΟ ● ΑΛΗΘΕΙΑ ΕΙΝΑΙ ΤΑ ΑΤΟΜΑ ΚΑΙ ΤΟ ΚΕΝΟ
● ΟΠΟΙΟΣ ΠΡΟΤΙΜΑΕΙ ΤΑ ΑΓΑΘΑ ΤΗΣ ΨΥΧΗΣ ΠΡΟΤΙΜΑΕΙ ΤΑ ΠΙΟ ΘΕΪΚΑ. ΟΠΟΙΟΣ ΠΡΟΤΙΜΑΕΙ ΤΑ ΑΓΑΘΑ ΤΟΥ ΣΩΜΑΤΟΣ ΠΡΟΤΙΜΑΕΙ ΤΑ ΑΝΘΡΩΠΙΝΑ
● ΕΙΝΑΙ ΣΩΣΤΟ ΝΑ ΕΜΠΟΔΙΖΟΥΜΕ ΑΥΤΟΝ ΠΟΥ ΠΡΟΣΠΑΘΕΙ ΝΑ ΔΙΑΠΡΑΞΕΙ ΑΔΙΚΙΑ. ΑΝ ΑΥΤΟ ΔΕ ΓΙΝΕΤΑΙ, ΑΣ ΜΗ ΣΥΜΜΕΤΕΧΟΥΜΕ ΣΤΗΝ ΑΔΙΚΗ ΠΡΑΞΗ ΤΟΥ ● Η ΑΡΧΗ ΤΩΝ ΠΑΝΤΩΝ ΕΙΝΑΙ ΤΑ ΑΤΟΜΑ ΚΑΙ ΤΟ ΚΕΝΟ ● ΕΙΝΑΙ ΣΠΟΥΔΑΙΟ ΠΡΑΓΜΑ ΝΑ ΣΚΕΦΤΟΜΑΣΤΕ ΤΑ ΠΡΕΠΟΝΤΑ ΜΕΣΑ ΣΤΙΣ ΣΥΜΦΟΡΕΣ ● Η ΜΕΤΑΜΕΛΕΙΑ ΓΙΑ ΤΙΣ ΑΣΧΗΜΕΣ ΠΡΑΞΕΙΣ ΕΙΝΑΙ ΣΩΤΗΡΙΑ ΤΗΣ ΖΩΗΣ ● ΠΡΕΠΕΙ ΝΑ ΛΕΜΕ ΤΗΝ ΑΛΗΘΕΙΑ ΚΑΙ ΟΧΙ ΠΟΛΛΑ ΛΟΓΙΑ ● ΑΥΤΟΣ ΠΟΥ ΑΔΙΚΕΙ ΕΙΝΑΙ ΠΙΟ ΔΥΣΤΥΧΙΣΜΕΝΟΣ ΑΠΟ ΑΥΤΟΝ ΠΟΥ ΑΔΙΚΕΙΤΑΙ ● Ο ΕΝΑΡΕΤΟΣ ΑΝΘΡΩΠΟΣ ΔΕΝ ΥΠΟΛΟΓΙΖΕΙ ΤΟΥΣ ΦΑΥΛΟΥΣ ΠΟΥ ΤΟΝ ΚΑΤΗΓΟΡΟΥΝ ● ΕΙΝΑΙ ΑΣΧΗΜΟ ΝΑ ΣΕ ΚΥΒΕΡΝΑΕΙ Ο ΧΕΙΡΟΤΕΡΟΣ ● ΓΝΩΡΙΖΟΥΝ ΚΑΙ ΕΠΙΘΥΜΟΥΝ ΤΑ ΚΑΛΑ ΟΣΟΙ ΕΙΝΑΙ ΠΡΟΙΚΙΣΜΕΝΟΙ ΑΠΟ ΤΗ ΦΥΣΗ ΩΣ ΠΡΟΣ ΑΥΤΑ ● ΟΙ ΕΛΠΙΔΕΣ ΕΚΕΙΝΩΝ ΟΙ ΟΠΟΙΟΙ ΣΚΕΦΤΟΝΤΑΙ ΣΩΣΤΑ ΕΙΝΑΙ ΠΡΑΓΜΑΤΟΠΟΙΗΣΙΜΕΣ ΕΝΩ ΤΩΝ ΑΝΟΗΤΩΝ ΑΠΡΑΓΜΑΤΟΠΟΙΗΤΕΣ ● ΕΙΝΑΙ ΚΑΛΥΤΕΡΟ ΝΑ ΕΛΕΓΧΟΥΜΕ ΤΑ ΔΙΚΑ ΜΑΣ ΣΦΑΛΜΑΤΑ ΠΑΡΑ ΤΑ ΞΕΝΑ ● ΕΙΝΑΙ ΩΡΑΙΟ ΝΑ ΕΠΑΙΝΟΥΜΕ ΤΑ ΚΑΛΑ ΕΡΓΑ. ΤΟ ΝΑ ΕΠΑΙΝΟΥΜΕ, ΟΜΩΣ, ΤΑ ΑΣΧΗΜΑ ΕΙΝΑΙ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΟ ΑΝΘΡΩΠΟΥ ΤΙΠΟΤΕΝΙΟΥ ΚΑΙ ΑΠΑΤΕΩΝΑ ● Η ΑΜΕΤΡΗ ΕΠΙΘΥΜΙΑ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΖΕΙ ΤΟ ΠΑΙΔΙ ΚΑΙ ΟΧΙ ΤΟΝ ΑΝΔΡΑ
● Η ΑΠΟΚΤΗΣΗ ΧΡΗΜΑΤΩΝ ΔΕΝ ΕΙΝΑΙ ΚΑΚΟ, ΕΙΝΑΙ ΟΜΩΣ ΤΟ ΧΕΙΡΟΤΕΡΟ Η ΑΠΟΚΤΗΣΗ ΧΡΗΜΑΤΩΝ ΑΠΟ ΑΔΙΚΕΣ ΠΡΑΞΕΙΣ ● Η ΦΙΛΙΑ ΕΝΟΣ ΣΥΝΕΤΟΥ ΑΝΘΡΩΠΟΥ ΕΙΝΑΙ ΣΠΟΥΔΑΙΟΤΕΡΗ ΑΠΟ ΤΗ ΦΙΛΙΑ ΟΛΩΝ ΤΩΝ ΑΝΟΗΤΩΝ
Δημοσίευση σχολίου