… Παιδικές αναμνήσεις από τη μεγάλη βδομάδα…

[[ δαμ-ων ]]

Πάντα οι γιορτινές μέρες είναι μέρες αναμνήσεων. Από τα βάθη του νου αναδύονται μνήμες, που έχουν χαραχθεί σαν τα γράμματα σε αρχαία επιγραφή. Και τα γράμματα είναι σαν να τα χάραξες χθες, νωπά και ανεξίτηλα. Γεγονότα περσινά έχουν σβήσει ή η ανάμνηση είναι θαμπή. Μα οι παιδικές μνήμες παραμένουν ζωντανές κι αμόλευτες.

Οι γραμματιζούμενοι λένε πως όλα αυτά έχουν καταγραφεί στο υποσυνείδητο. Το συνειδητό έχει ανάγκη να βυθίζεται στο υποσυνείδητο και να τρέφεται από αυτές τις αναμνήσεις. Τις χρησιμοποιεί όπως στα βιβλικά χρόνια οι οδοιπόροι στην έρημο, στο ταξίδι της επιστροφής στη γη τις επαγγελίας, χρησιμοποιούσαν το μάνας.

Κάποιοι λένε πως συχνές αναμνήσεις έχουν εκείνοι που το μαλλί τους παίρνει το χρώμα του χιονιού. Μπορεί και να ‘χουν δίκιο, όμως σημασία έχει πως αισθάνεται η καρδιά. Και η καρδιά είναι νιούτσικη και αναθυμάται τα παιδικά χρόνια, όχι γιατί φοβάται τα …ήντα- έχουν κι αυτά μαθές τις χάρες τους- αλλά γιατί ήσαν χρόνια ανέμελα, αγνά, χωρίς κακίες και συμφέροντα. Έλαμπαν από ηθική παστράδα και τιμιότητα. Οι γονείς και οι παππούδες μας ορμήνευαν να είμαστε τίμιοι και ντόμπροι, μπεσαλήδες κι αξιοπρεπείς. « Η τιμή, τιμή δεν έχει και χαράς σ’ τον που την έχει » μας λέγανε. Και περηφανεύονταν για την τιμιότητά τους!

Φοράγαμε το διπλομπαλωμένο σακάκι, το μανταρισμένο παντελόνι και το πουκάμισο με τον τριμμένο γιακά μου μύριζε σαπούνι και νιώθαμε καλά. Περπατούσαμε κι ακούγονταν ο μεταλλικός θόρυβος από τα πέταλα στα πολυσολιασμένα παπούτσια μας. Δε μας απασχολούσαν οι μεγάλες μάρκες και φίρμες. Δε γινόμασταν οι κινούμενες διαφημίσεις ξένων επώνυμων οίκων. Είχαμε το πενηνταράκι στη τσέπη, μπορεί και τη δραχμή κι αισθανόμασταν πασάδες σαν είχαμε το δίδραχμό ή σπάνια το χάρτινο πεντάδραχμο.

Περιμέναμε πως και πώς να έρθουν οι μέρες για τις πασχαλινές διακοπές. Πετάγαμε τις σάκες το Σάββατο του Λαζάρου και τις θυμόμασταν το βράδυ της Κυριακής του Θωμά. Όλη μέρα στ’ αλώνια για τόπι. Στα διαλύματα από το τόπι παίζαμε κλίτσ-κοπάν ή ορμούσαμε στις μυγδαλιές για τσάγκουλα. Μα το βράδυ στην εκκλησία!

Στο μισοσκόταδο δέσποζε η φιγούρα του παπα-Λιωνίδα με τη μελωδική φωνή, που συναγωνιζόταν σε μελωδικότητα τον δεξιό ψάλτη από τον Καραντά, που μετά μας άφησε κι έγινε παπάς. Αριστερά ο μπαρμπα-Τάσος ο Μανάσης με βοηθό τον φάλτσο μπαρμπα-Γιώργη το Ζωγανά που μας έκανε παρατήρηση σαν μιλούσαμε και έλεγε αυτό το παράξενο σσσσσστ, που κάθε άλλο παρά ήταν συριστικό κι οδοντικό κι ερχόταν περισσότερο σε ουρανικό.

Και σαν ερχόταν η Μ. Παρασκευή, μαζευόμασταν νωρίς τ’ απόγευμα και κάναμε ομάδες και με τις ψιλές φωνές λέγαμε το « σήμερα μαύρος ουρανός, σήμερα μαύρη μέρα»…

Πέρασαν πολλά χρόνια για να μάθω πως αυτό, που πιτσιρίκια λέγαμε για τον Χριστό, που ο παπάς με ευλάβεια είχε αποθέσει στον επιτάφιο, τον στολισμένο με ξενύχτι μετά από την ακολουθία με τα δώδεκα βαγγέλια από λουλούδια των κήπων μας, ήταν το μοιρολόι της Παναγιάς.

Αυτό το ξεχασμένο από τα σημερινά πιτσιρίκια έθιμο, να λένε το «σήμερα μαύρος ουρανός…» θέλησα να σας θυμίσω. Και συνάμα να θυμηθούμε τα λόγια που λέγαμε για το Χριστό, που βρισκόταν πεθαμένος στον επιτάφιο.

Θα προτάξουμε δυο λόγια για Μοιρολόι της Παναγιάς:

Είναι το μακρύ αφηγηματικό τραγούδι που διηγείται τα Πάθη του Χριστού έτσι όπως τα έζησαν η Παναγία και οι Μυροφόρες. Το συναντάμε σε όλες τις περιοχές του ελληνισμού, από την Κύπρο και τον Πόντο ως την Κάτω Ιταλία, σ' ένα πλήθος παραλλαγών. Διακόσιες πενήντα έξι (!) παραλλαγές παρουσιάσει ο Ελβετός ελληνιστής, καθηγητής του Πανεπιστημίου της Γενεύης Bertrand Bouvier στο βιβλίο του “Le Mirologue de la Vierge” (Γενεύη 1976), καρπό εισοσιπεντάχρονης έρευνας.

Με πηγή έμπνευσης τα επίσημα και απόκρυφα Ευαγγέλια και τα θεατρικά λειτουργικά δράματα του Μεσαίωνα (σε Ανατολή και Δύση), η λαϊκή μούσα και η προφορική παράδοση με το "Μοιρολόι της Παναγίας" διέσωσαν στους αιώνες ένα από τα συγκλονιστικότερα δείγματα της ελληνικής μουσικοποιητικής τέχνης: « Σήμερα μαύρος ουρανός σήμερα μαύρη μέρα,

σήμερα όλοι θλίβονται και τα βουνά λυπούνται …»

Η συνέχεια >> εδώ